ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ -

Στέφανος Μίλλερ: «Μια διάθεση έχει το ελληνικό κράτος για το πολιτισμό: Υποτίμηση!»

Σ' αυτό τον τόπο δεν έχουμε πετρέλαιο και εργοστάσια, όπως η Γερμανία πχ. Εμείς έχουμε αρχαία, πολιτισμό και πρέπει να τα εκμεταλλευτούμε. Η Ιστορία μπορεί να αποτελέσει και οικονομική πηγή. Η Ελλάδα ποτέ δεν έχει κάνει αυτή την εκμετάλλευση. Εδώ στη Νεμέα και στο Μουσείο, που παρέδωσα στο κράτος το 1984, μπορεί ο τουρίστας να βρει αντίγραφα ευρημάτων στο Μουσείο; Οχι. Μπορεί να αγοράσει ένα απλό φανελάκι που να γράφει ''Νεμέα'';

«Οταν ήρθα στην Ελλάδα, η πρώτη ελληνική λέξη που μου έμαθαν ήταν ''υπομονή''!», θυμάται ο Αμερικανός αρχαιολόγος Στέφανος Μίλλερ, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και ομότιμος διευθυντής ανασκαφών της Νεμέας. Και όντως από το 1973, που βρέθηκε στη χώρα μας, μόνο χάρη στην υπομονή και επιμονή του, κατορθώνει να παλεύει με τα... άγρια θηρία.

Το ΧΩΝΙ ΚΡΑΤΑΕΙ Η ΕΛΣΑ ΣΠΥΡΙΔΟΠΟΥΛΟΥ

Ο Στέφανος Μίλλερ (από το 2005 είναι Ελληνας υπήκοος) με τα σπαστά, αλλά καθαρά ελληνικά του, το χαμηλών τόνων προφίλ του, το ακατάπαυστο μεράκι του για την αρχαιολογία, θα έλεγε κανείς ότι αισθάνεται πιο Ελληνας από πολλούς άλλους Ελληνες.

Δεν είναι τυχαίο που χαρακτηρίζει τη Νεμέα «παιδί του». Εχει δώσει ψυχή και χρήματα σ' αυτόν τον τόπο. Οταν ξεκίνησε τις εργασίες, αγόρασε ότι μπόρεσε γύρω από την ανασκαφή για να κάνει έρευνα (160 στρέμματα!). Είναι ο άνθρωπος που ανακάλυψε τη θολωτή δίοδο του σταδίου όπου πραγματοποιούνταν τα Νέμεα, το ιερό του Νεμείου Διός, αλλά και θραύσματα του πρώτου ναού του Δία (6ος αι. π.Χ.). Δημιούργησε αρχαιολογικό πάρκο, μουσείο, άρχισε την αναστήλωση του ναού του Νεμείου Διός, διαμόρφωσε το χώρο και το στάδιο, καθιέρωσε την αναβίωση των αρχαίων Νεμέων Αγώνων (http://www.nemeangames.org).

Ολα αυτά έγιναν με χορηγίες, που εξασφάλισε από Αμερικανούς ιδιώτες, με τελική κατάληξη τη δωρεά όλης της αγορασμένης γης με τα μνημεία, στο ελληνικό δημόσιο. Αξίζει να σημειωθεί, ότι το καλοκαίρι του 1973 οι επισκέπτες στο ναό του Νεμείου Διός ήταν μόνο... ένας, ενώ το 2012 ξεπέρασαν τις 50.000 από όλο τον κόσμο!


ΑΝΟΗΣΙΑ Ή ΓΕΝΝΑΙΟΤΗΤΑ;

Υπομονή και επιμονή. Μια ολόκληρη ζωή. Να όμως, που τώρα ο ίδιος αισθάνεται ότι μπορεί και να «έχει πετάξει τη ζωή του στα αζήτητα», όπως αναφέρει μεταξύ άλλων σε ανοικτή επιστολή που ήρθε πριν από λίγες μέρες στο φως της δημοσιότητας.

Η ανοικτή επιστολή που συνέταξε ο κ. Μίλλερ

Αφορμή αποτέλεσε η εκδίκαση της υπόθεσης παραμονής ή όχι στις θέσεις τους επτά εκτάκτων φυλάκων του αρχαιολογικού χώρου και του μουσείου Νεμέας που μπροστά στην απειλή της απόλυσής τους, προσέφυγαν σε ασφαλιστικά μέτρα. Η εκδίκαση είχε οριστεί για τις 27 Σεπτεμβρίου, αλλά πήρε αναβολή για τις 23 Οκτωβρίου.

«Εάν αυτοί απολυθούν, μένουν εν ενεργεία μόνο τρεις ημερήσιοι φύλακες, οι οποίοι δεν επαρκούν για να κρατηθεί ο χώρος και το Μουσείο ανοικτά στο κοινό. Αυτό σημαίνει ότι οι επισκέπτες θα τα βρίσκουν όλα, πλέον, κλειστά. Και εάν συμβεί κάτι τέτοιο θα κοιτάζω τον εαυτό μου στον καθρέφτη και θα συνειδητοποιώ πόσο ανόητος και αιθεροβάμων ήμουν», σημειώνει ο κ. Μίλλερ στην επιστολή του.

Θα είναι ανόητος όμως ή γενναίος που επιμένει ακόμη και ως συνταξιούχος, πλέον, αρχαιολόγος να πονά έναν τόπο, να νοιάζεται για το μέλλον του, να δημοσιοποιεί ένα πρόβλημα, μολονότι στην εποχή του μνημονίου, όπου όλα καταρρέουν -από το σύνταγμα και τη δημοκρατία μέχρι την υγεία, την παιδεία και την εργασία-, τέτοιου είδους θέματα αποτελούν για κάποιους... ψιλά γράμματα;

Στο μουσείο της Νεμέας το 1999.


ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΕΣ ΚΛΗΣΕΙΣ...

Το γεγονός αυτό μας ξανάφερε σε επικοινωνία. Είχαμε να συζητήσουμε με τον κ. Μίλλερ από το 2010, τότε που βρέθηκε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης για να παρουσιάσει τα νεώτερα τότε ευρήματα από τη Νεμέα.

«Σα να πέρασε αιώνας» ανέφερε γελώντας. Και το γέλιο διαδέχτηκε η πίκρα. «Εγραψα αυτή την επιστολή από στεναχώρια και φόβο», είπε. Μας εξήγησε, μάλιστα, ότι δεν την κοινοποίησε προς το υπουργείο Πολιτισμού (ΥΠΠΟ). «Την έδωσα σε ένα φίλο και εκείνος τη δημοσίευσε σε διάφορες εφημερίδες, στο διαδίκτυο κ.λπ.». Και σε τι θα βοηθούσε άραγε μια επιστολή προς το ΥΠΠΟ, όταν στις εκκλήσεις που κάνει εδώ και αρκετό καιρό ο ίδιος μαζί με τις τοπικές αρχές για ένα ραντεβού με τον υπουργό Πολιτισμού, δεν υπάρχει καμία απόκριση; «Ούτε απάντηση μας δίνουν ούτε το τηλέφωνο δεν σηκώνουν πολλές φορές!», τόνισε.

Συνεχίζει, ωστόσο, να κρούει τον κώδωνα του κινδύνου. «Εάν οι επτά φύλακες απολυθούν το σίγουρο είναι ότι στον αρχαιολογικό χώρο της Νεμέας μπαίνει λουκέτο. Πρέπει να φυλάγεται το στάδιο, το μουσείο, ο αρχαιολογικός χώρος και η είσοδος του χώρου. Χρειάζονται τουλάχιστον έξι άτομα για επτά ημέρες την εβδομάδα. Με τρεις;! Δεν υπάρχει περίπτωση!», υποστήριξε ο κ. Μίλλερ.
Ακόμη και εάν μέσω προγράμματος ΕΣΠΑ προσληφθεί κόσμος, πάλι δε λύνεται το πρόβλημα, όπως ανέφερε. «Για πέντε μήνες μόνο! Μετά τι θα γίνει;» αναρωτήθηκε με αγωνία.


ΑΝΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΤΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ

Μακάρι να είχαν την ίδια αγωνία και οι κυβερνώντες. Μακάρι να αντιλαμβάνονταν τα... αυτονόητα που επιμένει να υπενθυμίζει ο κ. Μίλλερ. «Στην Ελλάδα εάν θέλουμε να έχουμε τουρισμό πρέπει να έχουμε και πολιτισμό. Οχι μόνο θάλασσα, παραλία και νησιά, αλλά και μνημεία και αρχαιολογικό πλούτο. Εάν δεν έχουν τους χώρους και τα μουσεία ανοιχτά, γιατί να έρθουν οι τουρίστες;».

Ο Αμερικανός αρχαιολόγος υπενθύμισε το επίσης... αυτονόητο, ότι βαριά βιομηχανία της Ελλάδας είναι ο πολιτισμός και κατ' επέκταση ο τουρισμός της. «Πιστεύω ότι η Ελλάδα κάποια στιγμή θα βρει τον εαυτό της» είπε, εκφράζοντας περισσότερο μια ευχή. «Σ' αυτό τον τόπο δεν έχουμε πετρέλαιο και εργοστάσια, όπως η Γερμανία πχ. Εμείς έχουμε αρχαία, πολιτισμό και πρέπει να τα εκμεταλλευτούμε. Η Ιστορία μπορεί να αποτελέσει και οικονομική πηγή. Η Ελλάδα ποτέ δεν έχει κάνει αυτή την εκμετάλλευση. Εδώ στη Νεμέα και στο Μουσείο, που παρέδωσα στο κράτος το 1984, μπορεί ο τουρίστας να βρει αντίγραφα ευρημάτων στο Μουσείο; Οχι. Μπορεί να αγοράσει ένα απλό φανελάκι που να γράφει ''Νεμέα''; Οχι. Δεν υπάρχει πωλητήριο, εστιατόριο, ξενώνας, τίποτα!

Απλά, αλλά βασικά πράγματα. Οπότε έρχεται ο κόσμος, φεύγει χωρίς να αφήσει πίσω λεφτά. Λεφτά που θα ήταν κέρδος για τη χώρα. Αν αρχίσει η Ελλάδα να αξιοποιεί ουσιαστικά τον τουρισμό της, θα υπάρχει ανταπόκριση», δήλωσε με σιγουριά.
Ωστόσο, χρόνια ολόκληρα και ο ίδιος έχει βιώσει την «υποτίμηση» αυτής της «περιουσίας» στην Ελλάδα. «Θυμάμαι όταν την περίοδο 1982-1987 ήμουν διευθυντής της Αμερικανικής Σχολής, έτυχε μια μέρα να είμαι στο γραφείο του υπουργείου και τότε υπουργός Πολιτισμού ήταν η Μελίνα Μερκούρη. Ηρθε κάποιος μέσα και άρχισε η Μελίνα να φωνάζει. Με κάλεσε για να μου δείξει τον προϋπολογισμό για του χρόνου. ''Βλέπεις τι έχει το ΥΠΠΟ; 0,5%!''. Αυτή τη διάθεση έχει το ελληνικό κράτος για τον πολιτισμό. Και έτσι είναι μέχρι σήμερα. Μια συνεχής υποτίμηση!».

Η κοιλάδα της ανασκαφής. Μπροστά το στάδιο, στο κέντρο ο ναός και αριστερά με τη μεγάλη κόκκινη σκεπή το μουσείο.


«ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ»

Πώς αντέχει, λοιπόν, ένας Αμερικάνος στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Ελλάδα του 2013; «Εδώ είναι η ζωή μου. Στη Νεμέα έδωσα τον εαυτό μου και ξέρετε, όσο και αν στεναχωριέμαι και να φοβάμαι, δε τα παρατάω» είπε με πείσμα ο κ. Μίλλερ. «Εδώ είναι το σπίτι μου! Υπάρχουν τα καλά υπάρχουν και τα άσχημα. Είναι πολύ δύσκολα τώρα, αλλά πώς είπαμε; Υπομονή και επιμονή». Ακόμη και εάν σήμερα δεν κάνει ανασκαφές -«μόνο το περιβόλι μου σκάβω» είπε γελώντας-, συνεχίζει το έργο του μέσα από τις δημοσιεύσεις.

«Υπάρχουν δεκάδες χιλιάδες ευρήματα που χρειάζονται δημοσίευση. Τώρα π.χ. ετοιμάζω ένα τιμητικό τόμο που αφορά την ύπαρξη γερανού στην αρχαιότητα. Ξέρετε, εδώ και 40 χρόνια ένας Αγγλος έγραψε ένα άρθρο που υποστήριζε ότι ο γερανός ήταν άγνωστος στην αρχαία Ελλάδα μέχρι το τέλος του 6ου π.Χ. αιώνα. Ωστόσο, στοιχεία που βρήκαμε αποδεικνύουν ότι υπήρχε γερανός τουλάχιστον από το 580 π.Χ. Και αυτό το υλικό μαζεύω» τόνισε.

Στη Νεμέα, ωστόσο, παραμένουν θαμμένα ακόμη ο Ιππόδρομος (5ος- 6ος αι. π.Χ.), ο οποίος υπολογίζεται ότι έχει φάρδος 60-80 μέτρα και 600 μέτρα μήκος και η Ιερά οδός που ενώνει το στάδιο με το ιερό. Δυστυχώς, όμως, μέχρι να βρεθούν και άλλοι... Μίλλερ, παραμένουν στα αζήτητα!

ME OΠΟΙΟ ΔΑΣΚΑΛΟ ΚΑΘΙΣΕΙΣ...

Στο Μουσείο της Νεμέας καταφθάνουν τουρίστες από όλο τον κόσμο. Και φέτος η κίνηση ήταν ικανοποιητική, κυρίως την περασμένη άνοιξη. Σαφώς υπάρχουν και Ελληνες επισκέπτες, ωστόσο, παραμένει μεγάλο ζητούμενο η παιδεία του Ελληνα. «Οσο είμαι στην Ελλάδα έχω διαπιστώσει ότι ο απλός κόσμος κοιτάει τα αρχαία σαν εμπόδια. Προτιμούν να τα θάψουν, να τα σκεπάσουν, να τα γκρεμίσουν για να φτιάξουν πολυκατοικίες» υποστήριξε ο κ. Μίλλερ.

Για να γίνει όμως ένας «μαθητής» καλός, χρειάζεται να έχει και έναν καλό δάσκαλο. Και τέτοια περίπτωση αποτελεί ο Αμερικανός αρχαιολόγος. Ο ίδιος εξάλλου για ένα πράγμα δηλώνει περήφανος: «Στη Νεμέα, όπου βρίσκομαι 40 χρόνια, μολονότι στην αρχή είχα πολλές δυσκολίες, σιγά σιγά όλος ο κόσμος ακόμη και αν δεν έρχεται συχνά στο Μουσείο, γνωρίζει σίγουρα ότι έχει αξία.

Βλέπει την κίνηση, το ενδιαφέρον των τουριστών από όλο τον πλανήτη και αντιλαμβάνεται ότι αξίζει να είναι υπερήφανος για αυτά που υπάρχουν στον τόπο του». Ανατρέχοντας, μάλιστα, στο παρελθόν θυμήθηκε ένα συγκινητικό περιστατικό: «Κάθε χρόνο στο τέλος της ανασκαφής έκανα ένα γλέντι. Σφάζαμε ένα αρνί, χορεύαμε κ.λπ. Το '70 ήρθαν πέντε έξι εργάτες και μου πρότειναν με τα λεφτά που θα ξόδευα για το γλέντι να νοικιάσω ένα λεωφορείο και να τους πάω στην Ολυμπία για να δουν το χώρο. ''Ολο μιλάς για τις σχέσεις Νεμέας-Ολυμπία, αλλά δεν μπορούμε να καταλάβουμε αν δεν δούμε το χώρο'', μου έλεγαν.

Τους είπα ότι είναι δύσκολο, 8 ώρες ταξίδι πήγαινε έλα από Νεμέα- Ολυμπία, λεφτά δεν υπήρχαν να μείνουμε εκεί το βράδυ. Ωστόσο, η επιθυμία τους ήταν μεγάλη και έτσι ξεκινήσαμε χαράματα 50 άτομα με ένα λεωφορείο, τους ξενάγησα και γυρίσαμε αργά το βράδυ. Ηταν ευτυχισμένοι!».

http://www.toxwni.gr/

ΚΟΡΥΦΗ